कार्तिक २८,धनगढी: डोटीको प्रसिद्ध ठुलाकेदार धाममा आगामी मंसिर ५ देखि ७ गतेसम्म तीनदिने धार्मिक पर्यटन मेला आयोजना हुने भएको छ। धार्मिक आस्था, मौलिक संस्कृति र प्राकृतिक पर्यटकीय सम्भावनाको संगमका रूपमा रहेको ठुलीकेदारमा आयोजना हुने मेलालाई यसपटक धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै राष्ट्रिय तथा अन्तरदेशीय पर्यटकीय गन्तव्यका रूपमा क्षेत्रको पहिचान विस्तार गर्ने उद्देश्यले अघि बढाइएको हो।
ठुलाकेदार क्षेत्र पर्यटन विकास समितिका अनुसार मेलामा सुदूरपश्चिमका विभिन्न जिल्लाबाट श्रद्धालु तथा पर्यटक आउने अपेक्षा गरिएको छ। त्यस्तै, भारतको उत्तर प्रदेशका विभिन्न क्षेत्रबाट समेत ठूलो संख्यामा श्रद्धालु भित्र्याउने लक्ष्य आयोजकको छ। त्यसका लागि भारततर्फ समेत प्रचारप्रसार र समन्वयका गतिविधि अघि बढाइएको आयोजकले जनाएको छ।
समितिका अध्यक्ष उपेन्द्र बमका अनुसार मेलाको पहिलो दिन कार्तिक शुक्ल त्रयोदशीको राति विशेष धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गरिनेछ। चतुर्दशीका दिन बिहान धाममा रहेको पवित्र शिलामा विशेष पूजाअर्चना गर्ने परम्परा रहेको छ। सोही धार्मिक परम्परालाई निरन्तरता दिँदै यस वर्ष पनि विशेष पूजाआजा तथा धार्मिक कार्यक्रम सञ्चालन गरिने तयारी गरिएको छ।
रातभर डेउडा, भजन र सांस्कृतिक कार्यक्रम
ठुलाकेदारको धार्मिक मेलाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष यहाँको मौलिक संस्कृति हो। मेलाका अवसरमा सुदूरपश्चिमका विभिन्न क्षेत्रबाट देवताका देउरा तथा भाँकीसहित श्रद्धालुहरू धाममा पुग्ने परम्परा छ।
धाममा पुगेका भक्तजनले रातभर डेउडा खेल्ने, नाचगान गर्ने, भजनकीर्तन गर्ने तथा पूजाआजा गर्ने गर्छन्। यसले ठुलाकेदारको धार्मिक आस्थासँगै सुदूरपश्चिमको मौलिक सांस्कृतिक पहिचानलाई समेत मेलामार्फत उजागर गर्ने गरेको छ।
अध्यक्ष बमका अनुसार धार्मिक अनुष्ठानसँगै स्थानीय कला, संस्कृति र परम्परालाई मेलाको महत्वपूर्ण पक्षका रूपमा अघि बढाइनेछ। स्थानीय समुदायको सहभागितामा हुने सांस्कृतिक गतिविधिले मेलालाई केवल धार्मिक जमघटमा सीमित नराखी पर्यटन तथा सांस्कृतिक उत्सवका रूपमा विकास गर्न सहयोग पुग्ने आयोजकको अपेक्षा छ।
शिलालाई शिवलिङ्ग मानेर पूजा
समुद्री सतहबाट २ हजार ५ सय ९१ मिटरको उचाइमा रहेको ठुलाकेदार धामलाई भगवान् शिवको पवित्र तीर्थस्थलका रूपमा श्रद्धा गर्ने गरिन्छ। अन्य धेरै धार्मिकस्थलमा जस्तो यहाँ परम्परागत मूर्ति नभई ठूलो पवित्र शिलालाई शिवलिङ्गका रूपमा पूजा गर्ने धार्मिक परम्परा रहेको छ।
ठुलाकेदारमा रहेको यही पवित्र शिला धामको प्रमुख धार्मिक आकर्षण हो। भक्तजनले शिलाको दर्शन तथा पूजाआजा गरे मनोकामना पूरा हुने धार्मिक विश्वास राख्दै आएका छन्। यही धार्मिक आस्थाका कारण हरेक वर्ष विभिन्न जिल्लाबाट भक्तजन ठुलीकेदार पुग्ने गरेका छन्।
स्थानीय धार्मिक परम्परा, जनविश्वास र पुस्तौँदेखि चलिआएको पूजाआजाको अभ्यासले ठुलाकेदारलाई सुदूरपश्चिमका महत्वपूर्ण धार्मिक गन्तव्यमध्ये एक बनाएको छ।
धार्मिक आस्थासँगै पर्यटनको सम्भावना
ठुलाकेदारको महत्व धार्मिक आस्थामा मात्र सीमित छैन। धाम आसपासको प्राकृतिक भूगोल, पहाडी दृश्य, वनजंगल, मौलिक संस्कृति र स्थानीय जीवनशैलीले यस क्षेत्रलाई धार्मिक तथा प्रकृति पर्यटनको संयुक्त गन्तव्यका रूपमा विकास गर्ने सम्भावना बोकेको छ।
उच्च पहाडी क्षेत्रमा अवस्थित ठुलाकेदारबाट आसपासका प्राकृतिक भू-दृश्यको अवलोकन गर्न सकिन्छ। धार्मिक यात्रासँगै पदयात्रा, प्रकृति अवलोकन तथा स्थानीय संस्कृति अनुभव गर्न चाहने पर्यटकका लागि समेत यो क्षेत्र आकर्षक बन्न सक्ने स्थानीयको भनाइ छ।
तर त्यसका लागि सडक, पदमार्ग, खानेपानी, शौचालय, आवास, सञ्चार, स्वास्थ्य तथा सुरक्षाजस्ता आधारभूत पूर्वाधारको थप विकास आवश्यक देखिन्छ। अहिले मेला तथा धार्मिक अवसरमा ठूलो संख्यामा मानिस जम्मा हुने गरे पनि त्यसलाई नियमित पर्यटन गतिविधिमा रूपान्तरण गर्ने चुनौती भने कायमै छ।
गुरुयोजना बनाएर शक्तिपीठका रूपमा विकास गर्ने प्रदेश सरकारको योजना
सुदूरपश्चिम प्रदेशका मुख्यमन्त्री खगराज भट्टले ठुलाकेदार धामलाई प्रदेशकै महत्वपूर्ण धार्मिक शक्तिपीठका रूपमा विकास गर्नुपर्ने बताएका छन्।
धनगढीमा आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा मुख्यमन्त्री भट्टले ठुलाकेदारको धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्भावनालाई व्यवस्थित रूपमा अघि बढाउन गुरुयोजना निर्माणको काम भइरहेको जानकारी दिएका थिए।
प्रदेश सरकारको योजनाअनुसार सुदूरपश्चिमका महत्वपूर्ण धार्मिकस्थलको गुरुयोजना तयार गरी आवश्यक बजेट विनियोजनमार्फत पूर्वाधार विकासका काम अघि बढाउने तयारी छ। ठुलाकेदारलाई पनि यही योजनाअन्तर्गत व्यवस्थित धार्मिक पर्यटन गन्तव्यका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य प्रदेश सरकारको रहेको बताइएको छ।
गुरुयोजना कार्यान्वयनमा आएमा धामसम्मको पहुँच, पदमार्ग, भक्तजनका लागि आवश्यक सुविधा, धार्मिक संरचना तथा पर्यटकका लागि आवश्यक पूर्वाधार विकासमा सहजता आउने अपेक्षा गरिएको छ।
धनगढीबाट ११६ किलोमिटर सडक, त्यसपछि दुई घण्टाको उकालो यात्रा
ठुलाकेदार पुग्न धनगढीबाट भीमदत्त राजमार्ग हुँदै सहजपुर–बिपीनगर–अत्तरकाँडा भएर करिब ११६ किलोमिटर सडक यात्रा गर्नुपर्छ। अत्तरकाँडाबाट भने धामसम्म पुग्न करिब दुई घण्टा उकालो पैदल यात्रा गर्नुपर्ने हुन्छ।
धामसम्म पुग्ने पैदल मार्गमा भक्तजनको आवागमन सहज बनाउन पक्की सिँढी निर्माण गरिएको छ। यसले विगतको तुलनामा धार्मिक यात्रामा केही सहजता थपेको छ।
यद्यपि ठूलो संख्यामा श्रद्धालु तथा पर्यटक पुग्ने समयमा यातायात, आवास, खानेपानी, सरसफाइ र स्वास्थ्य सेवाको व्यवस्थापन चुनौतीपूर्ण बन्न सक्ने भएकाले मेलाअघि नै सम्बन्धित निकायले आवश्यक तयारी गर्नुपर्ने देखिन्छ।
भारतबाट श्रद्धालु भित्र्याउने लक्ष्य
ठुलाकेदारको धार्मिक प्रभाव सुदूरपश्चिमका जिल्लामा मात्र सीमित नरहेको आयोजकको दाबी छ। विशेषगरी भारतको उत्तर प्रदेशसँग धार्मिक तथा सांस्कृतिक सम्बन्ध रहेको भन्दै आयोजकले यसपटक भारतीय श्रद्धालुलाई समेत लक्षित गरेर प्रचारप्रसारलाई प्राथमिकता दिएको छ।
भारतबाट श्रद्धालु भित्र्याउन सकिएमा धार्मिक पर्यटनसँगै स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत प्रत्यक्ष प्रभाव पर्ने अपेक्षा गरिएको छ। मेलामा आउने श्रद्धालुका कारण स्थानीय होटल, पसल, यातायात, कृषि तथा स्थानीय उत्पादनको बिक्री–वितरणमा समेत वृद्धि हुन सक्ने सम्भावना छ।
तर धार्मिक पर्यटनलाई दीर्घकालीन आर्थिक गतिविधिसँग जोड्न भने मेला आयोजना मात्र पर्याप्त नहुने देखिन्छ। नियमित प्रचारप्रसार, पर्यटकमैत्री पूर्वाधार, सुरक्षित पदमार्ग, आवास तथा स्थानीय उत्पादनको बजारीकरणमा समेत ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता छ।
मेलाले ठुलाकेदारको पहिचान विस्तार गर्ने अपेक्षा
ठुलाकेदारमा आयोजना हुन लागेको तीनदिने मेलालाई आयोजकले धार्मिक आस्था र सांस्कृतिक परम्पराको संरक्षणसँगै पर्यटन प्रवर्द्धनको अवसरका रूपमा लिएको छ।
धार्मिक महत्व, पवित्र शिला, मौलिक डेउडा संस्कृति, स्थानीय परम्परा र प्राकृतिक सौन्दर्यलाई एउटै गन्तव्यमा जोड्न सके ठुलाकेदार सुदूरपश्चिमको महत्वपूर्ण धार्मिक–सांस्कृतिक पर्यटन केन्द्र बन्न सक्ने सम्भावना छ।
यसका लागि मेला सकिएपछि पनि प्रचारप्रसार, पूर्वाधार निर्माण र पर्यटन गतिविधिलाई निरन्तरता दिनुपर्ने देखिन्छ। प्रदेश सरकार, स्थानीय तह, पर्यटन विकास समिति, स्थानीय समुदाय र निजी क्षेत्रबीच प्रभावकारी सहकार्य हुन सके ठुलाकेदारको धार्मिक आस्थालाई पर्यटन अर्थतन्त्रसँग जोड्न सकिने आधार बलियो बन्न सक्छ।
ठुलाकेदार क्षेत्र पर्यटन विकास समितिले धार्मिक पर्यटन प्रवर्द्धनसँगै ठुलाकेदारको सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय पहिचानलाई थप विस्तार गर्ने उद्देश्यले आयोजना गर्न लागेको मेलामा सहभागी हुन सुदूरपश्चिमसहित देशका विभिन्न स्थान तथा भारतको उत्तर प्रदेशबाट आउने श्रद्धालु र पर्यटकलाई आग्रह गरेको छ।
तीन दिनसम्म चल्ने मेला ठुलाकेदारको धार्मिक परम्परा, सुदूरपश्चिमको मौलिक संस्कृति र यस क्षेत्रको पर्यटन सम्भावनालाई एउटै मञ्चमा प्रस्तुत गर्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ।
